Dit artikel is geschreven door Stella van Schaik – Klinisch coördinator & Online psycholoog
Om een beter beeld te schetsen van hoe een behandeling eruit ziet, neem ik je graag mee in een behandeling cognitieve gedragstherapie. Houd in gedachten dat een behandeling op maat is gemaakt en verschilt per persoon wat onderliggende en instandhoudende factoren zijn, waardoor er niet één juiste behandeling is voor bepaalde problematiek. Deze blog is enkel om een beeld te geven van hoe een behandeling er ongeveer uit zou kunnen zien.
Voorafgaand aan de behandeling start je bij De Online Psycholoog met een gratis kennismakingsgesprek. In dit kennismakingsgesprek kun je meer vertellen over je hulpvraag, wat je voorkeuren zijn voor de behandeling en met wie je graag zou willen spreken.
Aan de hand hiervan word je gekoppeld aan één van onze specialisten. Bij De Online Psycholoog werken we niet alleen met cognitieve gedragstherapie (CGT): ook acceptance & Commitment Therapy (ACT), EMDR, schematherapie en relatietherapie zijn bij ons bekend.
Voor dit voorbeeld zullen we een behandeling uitleggen aan de hand van de cognitieve gedragstherapie. Dit is één van de behandelingen die goed aan zou kunnen sluiten bij onder andere angst, depressie, paniek, ADHD en nog vele andere klachten.
Het intakegesprek: kennismaken en jouw hulpvraag bespreken
We starten de behandeling altijd met een intakegesprek. In het intakegesprek is er vooral veel ruimte voor het verhaal van de cliënt, om te zorgen dat het beeld van wie de cliënt is en waar diegene tegenaan loopt, wat duidelijker wordt voor de therapeut. Natuurlijk is het intakegesprek (veelal 45 tot 60 minuten) niet voldoende om alles in te bespreken, maar wel om wat meer informatie te krijgen over de achtergrond van de cliënt en waar diegene graag mee aan de slag zou willen.
Onderwerpen die voorkomen in het intakegesprek zijn onder andere: het in kaart brengen van de jeugd/opvoeding, klachten/symptomen die men op dat moment ervaart, de geschiedenis van de klachten, eerdere ervaringen met hulpverleners, de huidige situatie (werk, relatie(s), woonplaats, etc.) en wordt er voornamelijk in kaart gebracht wat de cliënt wilt bereiken met de gesprekken.
We stellen dan samen doelen op aan de hand van dit gesprek, zodat het voor beiden duidelijk is waar we naartoe gaan werken. De onderwerpen die worden doorgenomen zijn afhankelijk van of deze wel of niet relevant zijn voor de cliënt: dat staat bij ons centraal.
Verder wordt er in het intakegesprek ook informatie gedeeld over de behandeling: wat is cognitieve gedragstherapie precies en wat houdt het in; hoe gaan we vanuit hier verder; hoeveel sessies zullen er ongeveer worden gepland; wat zijn de grote lijnen waar we naar gaan kijken? Door de sessies heen zal er worden geëvalueerd of deze aanpak nog relevant is voor de cliënt of dat deze moet worden aangepast.
Behandelplan opstellen
Aan de hand van het intakegesprek wordt er een behandelplan opgesteld. In het behandelplan staan de doelen opgenomen die zijn besproken, maar ook nog wat informatie over (in dit geval) de cognitieve gedragstherapie en hoe dit in z’n werk gaat. Andere afspraken en thema’s die relevant zijn voor de behandeling worden ook opgenomen in het behandelplan.
Het behandelplan kan door de sessies heen worden gebruikt om op terug te vallen en te evalueren: waar zijn we nu en aan welke doelen zijn we aan het werken? We proberen de doelen zo concreet mogelijk te maken, zodat het duidelijk is welke stappen er worden gemaakt.
Het kan helpen om de rode draad vast te houden tijdens de sessies, hoewel er ook voldoende ruimte is voor eigen inbreng en eventuele gebeurtenissen die tussendoor opkomen. Zowel het werken aan actuele zaken als patronen op de lange termijn komen aan bod tijdens de sessies.
Hoe werkt cognitieve gedragstherapie?
Na het intakegesprek en het behandelplan gaat de behandeling echt van start. Je betaalt per gesprek, dus je kunt ook altijd per gesprek kijken of je nog verder wilt gaan of niet. De frequentie van de sessies is afhankelijk van de wens van de cliënt: vaak is het wel fijn om te starten met wekelijkse sessies, maar soms kan dit ook twee keer in de week of juist eens in de twee weken.
Naarmate de sessies vordert zien we vaak dat er meer tijd tussen de sessies komt te zitten: op die manier kun je meer zelfstandig aan de slag en heb je genoeg tijd om te oefenen tussen de sessies door.
Aangezien het erg verschilt per persoon hoe lang iemand doet over de sessies en waar iemand staat in het proces als diegene zich aanmeldt, is het lastig om een algemeen aantal sessies te noemen voor een algemene behandeling. Ik leg het daarom liever uit in de vorm van drie fasen: de “Analytische fase”, de “Oefenfase” en de “Onderhoudsfase”.
1. Analytische fase: onderzoeken waar je klachten vandaan komen
Het eerste deel van de behandeling is vaak, zoals ik het noem, de “Analytische” fase. In deze sessies ga je dieper in op de klachten/symptomen die iemand ervaart en kijk je naar waar deze vandaan komen.
Hierin verschilt het erg hoe de cliënt dit zelf wil vormgeven: sommige cliënten willen juist weten waar het vandaan komt, andere cliënten willen niet naar het verleden kijken en liever focussen op hoe ze hier vanaf komen.
In beide gevallen is het goed om in kaart te brengen hoe de klachten zich vormgeven, in welke situaties ze voorkomen, wat er precies bij de cliënt gebeurt en wat de reactie is hierop. We proberen dan de negatieve cirkel die iemand ervaart in kaart te brengen, samen met de factoren die een patroon in stand houden of verergeren.
Herkenning en bewustwording van patronen
Het belang van deze fase is vooral om bewustwording en herkenning te creëren bij de cliënt: waarom doe ik dit en wanneer zie ik dat ik het doe? Vaak zitten gedragspatronen op zo’n automatische piloot, dat we het pas doorhebben dat we het doen als we het al hebben gedaan.
Dit kan voor veel cliënten voelen alsof dingen hen overkomen, alsof ze geen controle hebben over hun gedrag of dat het geen zin heeft om ermee aan de slag te gaan.
Door te kijken naar waarom het gedrag zich vertoont, zorgt dit voor erkenning bij de cliënt voor de situatie die nu speelt. De herkenning van het gedrag is vooral belangrijk omdat als we het gedrag kunnen herkennen, we het uiteindelijk ook kunnen veranderen. De automatische gedragspatronen worden dan zichtbaar en herkenbaar, waardoor het makkelijker wordt om aan te passen.
In deze fase start je vaak ook al met oefeningen om dit beter te begrijpen. Het meeste werk gebeurt namelijk buiten de sessie, waardoor het handig is om door middel van opdrachten dit zelf op te pakken.
Je kunt dan denken aan het bijhouden van bepaalde patronen (wanneer doe ik dit?) of al het aanpakken van bepaalde patronen (oefeningen die gericht zijn op bijvoorbeeld negatief zelfbeeld, piekeren, etc).
2. Oefenfase: nieuwe patronen oefenen in het dagelijks leven
Het middelste deel van de behandeling noem ik de “Oefenfase”. De eerste sessies hebben voor meer bewustwording en herkenning gezorgd en het probleem is wat duidelijker geworden. De cliënt weet nu meer over waarom dit gedrag zich voordoet (of wist dit misschien al bij aanvang van de behandeling) en kan het gedrag herkennen.
Op het moment dat iemand inzicht heeft in het hoe, waarom en wanneer het zich voordoet, kan diegene ook het gedrag beïnvloeden. Dit is een belangrijke stap om te zetten: in deze fase ga je dus meer zelf aan de slag met oefeningen, om het gedrag wat je nu herkent aan te passen.
Gedachten, gevoel en gedrag beïnvloeden
In de cognitieve gedragstherapie werken we veel met oefeningen om tot gedragsverandering te komen. De cognitieve gedragstherapie stelt namelijk (simpel gezegd) dat gedrag, gedachten en gevoelens zich beïnvloeden in een cirkel.
Een negatieve cirkel kennen we vaak wel: als ik denk “Ik kan helemaal niks” (Gedachten), dan zal ik me daardoor slecht voelen (Gevoel) en eerder stoppen met waar ik mee bezig ben (Gedrag).
Voor het beïnvloeden van de cirkel proberen we om de negatieve gedachten uit te dagen, te relativeren of positiever te maken. De cirkel ziet er dus al anders uit als ik denk: “Ik heb mijn best gedaan” (Gedachten), waardoor ik me trots voel (Gevoel) en meer gemotiveerd ben om door te gaan (Gedrag). In de Oefenfase verschillen de oefeningen die iemand meekrijgt.
Bekende cognitieve gedragstherapie oefeningen
- Het Gedachteschema
In het Gedachteschema proberen we de negatieve gedachten te rationaliseren, waardoor het makkelijker is om een situatie te relativeren; - Uitdagen van negatieve gedachten
Door negatieve gedachten uit te dagen, helpt het om afstand te creëren van deze gedachten en de emotie minder heftig te ervaren; - Gedragsexperimenten
Met gedragsexperimenten voeren we situaties uit die misschien eng of onmogelijk lijken, maar eigenlijk best behapbaar zijn; - Exposure
Door langzaam en op een veilige manier te ervaren je bloot te stellen aan bepaalde angsten, leert je lichaam dat het niet nodig is om angstig te zijn. Hierdoor vermindert de angstreactie.
3. Onderhoudsfase: nieuwe patronen vasthouden
In de laatste fase, wat ik de “Onderhoudsfase” noem, ben je al een eind op weg met de oefeningen en heb je niet meer regelmatige ondersteuning nodig om verder te kunnen. Het is voor jou duidelijk wat er gebeurt in het gedrag en het lukt je ook om dit aan te passen naar een gezonder patroon.
In deze fase zullen de afspraken minder frequent zijn, maar houden we wel contact over de voortgang en waar je tegenaan loopt. Sommige patronen zijn wat hardnekkig en blijven terugkomen. Samen kijken we naar hoe je hier het beste mee om kunt gaan.
De onderhoudsfase is belangrijk, omdat het ervoor zorgt dat je op een langere termijn went aan nieuwe patronen. Vaak zien we dat cliënten die eerder de behandeling afronden, sneller terugvallen in oude patronen, omdat het nog niet genoeg is geïntegreerd voor de lange termijn.
Wanneer rond je de behandeling af?
Op het moment dat je je zeker voelt in de vaardigheden die je hebt geleerd in de behandeling en er geen obstakels zijn die je tegenkomt hierin, ronden we vaak de behandeling af. Ook hierna is het altijd mogelijk om nog op een later moment terug te komen voor een “opfris-sessie” of een andere hulpvraag waar je mee aan de slag wilt. Onze deur staat altijd voor je open.
Loop je zelf aan tegen bepaalde klachten en ben je benieuwd wat wij voor je kunnen betekenen? Plan nu een gratis kennismakingsgesprek in.
Dit artikel is geschreven door Stella van Schaik – Klinisch coördinator & Online psycholoog