Dit artikel is geschreven door Sasha de Hair – Aanmeldcoördinator
Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) is iets waar veel mensen van hebben gehoord, maar wat vaak moeilijk te begrijpen is als je het niet zelf, of van dichtbij, meemaakt.
Het kan ontstaan na bijvoorbeeld een ongeluk, een beroerte of een infectie. Wat deze klachten met elkaar gemeen hebben, is dat ze vaak nauwelijks zichtbaar zijn. En juist dat maakt ze zo ingewikkeld.
Mijn ervaring – de impact van NAH
Zelf kreeg ik na een fietsongeluk te maken met de gevolgen van hersenletsel. Door de klap liep ik veel schade op aan mijn gebit en gezicht. Daardoor bleef een hersenschudding lange tijd onderbelicht.
Pas later werd duidelijk hoeveel impact die eigenlijk had gehad. Dagelijkse, vanzelfsprekende dingen, werden ineens een berg om te beklimmen. Films kijken werd onmogelijk want bewegend beeld maakte me duizelig en misselijk. Na een kort gesprek moest ik minstens twee uur liggen, het liefst in volledige donkerte en stilte. Is dit nu mijn leven?
Wat mij misschien nog wel het meest heeft geraakt in die periode was niet alleen het letsel zelf, maar hoe moeilijk het bleek om de juiste hulp te vinden. Terwijl je hoofd overbelast is en je energie minimaal, moet je ineens zelf uitzoeken wat er aan de hand is, waar je terecht kunt en wat mogelijk kan helpen. Het voelt alsof je een ingewikkeld systeem moet navigeren met een kapot kompas.
Veel mensen met hersenletsel herkennen die zoektocht. Klachten die moeilijk te meten zijn, passen niet altijd goed in bestaande zorgstructuren. Daardoor kan het lang duren voordat iemand de juiste erkenning of begeleiding krijgt. Ondertussen verandert het dagelijks leven vaak ingrijpend.
Hoe NAH het dagelijks leven beïnvloedt
De ene dag lijkt het beter te gaan en lukt het om structuur in de dag te brengen. De volgende dag kan het voelen alsof er een olifant op je staat. Prikkels komen harder binnen, concentreren lukt nauwelijks en het enige wat helpt is stilte en rust. Dat is niet alleen verwarrend voor jezelf, maar ook voor de mensen om je heen.
Aan de buitenkant is er vaak weinig te zien. Opmerkingen zijn dan snel gemaakt, vaak goed bedoeld, maar pijnlijk. “Je ziet er toch goed uit?”, “Het duurt nu al zo lang, het moet toch inmiddels beter gaan?”
Ook voor de omgeving kan het moeilijk zijn om te begrijpen wat er verandert. Waarom lukt het niet meer om naar een café te gaan? Waarom kan een simpele boodschap doen al te veel zijn?
Het dagelijks functioneren kan totaal anders voelen. Dingen die ooit vanzelf gingen, zoals een gesprek volgen of een activiteit plannen, kosten ineens enorm veel energie. Soms moet je stoppen met werken of routines loslaten die een belangrijk deel van je leven vormden. Dat kan voelen als een abrupt stilvallen van het leven zoals je het kende.
De onzichtbare gevolgen
Veel mensen met NAH ervaren bijvoorbeeld:
- sneller overprikkeld raken
- een diepe vermoeidheid die niet verdwijnt na een (of meerdere) nacht(en) slapen
- moeite met concentratie of geheugen
- emotionele veranderingen
- moeite met plannen en overzicht houden
Prikkels kunnen harder binnenkomen. Geluid, drukte of meerdere gesprekken tegelijk kunnen overweldigend worden. Dat heeft te maken met veranderingen in hoe de hersenen informatie verwerken en filteren na hersenletsel, iets wat vaak wordt gezien bij mensen met NAH [1].
Uit onderzoek binnen de neuropsychologie blijkt dat mensen met niet-aangeboren hersenletsel vaak te maken krijgen met veranderingen in hun zelfbeeld en identiteit [2]. Als dingen die ooit vanzelf gingen ineens moeite kosten, of als je waarneming verandert, kan dat voelen alsof je een deel van jezelf bent kwijtgeraakt. Daarbij komt vaak een vorm van rouw kijken. Rouw om hoe het was, rouw om de vanzelfsprekendheid van energie en rouw om mogelijkheden die misschien anders zijn geworden.
Dat betekent niet dat er geen herstel mogelijk is. Maar herstel betekent bij hersenletsel vaak niet simpelweg terug naar hoe het was. Het betekent dat je opnieuw moet leren luisteren naar je lichaam, je grenzen anders leert kennen en stap voor stap ontdekt wat wél mogelijk is.
Wat helpt bij NAH?
Wat wel of niet werkt bij niet-aangeboren hersenletsel verschilt natuurlijk per persoon. Toch zijn er een aantal dingen die voor veel mensen helpend blijken:
- Erkenning van de klachten is belangrijk, zowel voor jezelf als vanuit de omgeving. Juist omdat veel gevolgen van NAH onzichtbaar zijn, kan het fijn zijn om woorden te geven aan wat er gebeurt en wat iets met je doet.
- Energie bewust verdelen over de dag: regelmatig pauzes nemen, prikkels beperken en activiteiten afwisselen met rustmomenten kan helpen om overbelasting te voorkomen.
- Begrip en steun uit de omgeving: wanneer mensen in je omgeving begrijpen dat vermoeidheid, overprikkeling of concentratieproblemen onderdeel kunnen zijn van hersenletsel, ontstaat er vaak meer ruimte om grenzen aan te geven.
- Goede begeleiding: bijvoorbeeld van een neuropsycholoog of therapeut die bekend is met NAH en/of psychosomatische klachten. Daarnaast kan er breder gekeken worden naar ondersteuning zoals surftherapie, vestibulaire fysiotherapie, chiropractie of visueel motorische training.
Deskundige ondersteuning kan helpen om beter te begrijpen wat er gebeurt en welke strategieën kunnen helpen in het dagelijks leven. Begrip, geduld en erkenning maken een wereld van verschil. Want hoewel de gevolgen van hersenletsel vaak onzichtbaar zijn, zijn ze voor degene die ermee leeft heel echt.
Bronnen:
[1] Hersenstichting, “NAH.” Geraadpleegd 13 maart 2026. https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/niet-aangeboren-hersenletsel/
[2] Gracey, F., Evans, J. J., & Malley, D. (2009). Capturing process and outcome in complex rehabilitation interventions: a “Y-shaped” model of recovery and psychological adjustment following acquired brain injury.
Dit artikel is geschreven door Sasha de Hair – Aanmeldcoördinator