Dit artikel is geschreven door Kelly Veit – Online Psycholoog NIP
We hadden zojuist afscheid genomen van een dierbare. Toen mijn dochtertje zei: “Mama, ik was er nog niet klaar voor, het was te vroeg. Ik heb niet genoeg geknuffeld. Het voelt allemaal zo onwerkelijk”. Haar woorden verscheurden mijn hart. Ik voelde precies hetzelfde.
Verlies komt vaak te vroeg, te snel, te plotseling, te overweldigend, te oneerlijk, ongeacht of het zich heeft aangekondigd of niet. Het gaat vaak gepaard met een gevoel van machteloosheid en verlies van controle.
In mijn ervaring blijkt dat rouw niet alleen ontstaat door het overlijden van een dierbare, maar ook door andere ingrijpende gebeurtenissen, zoals het verlies van een (huis)dier, het beëindigen van een liefdesrelatie, het verliezen van een baan, het verbreken van een familierelatie, het ontvangen van een diagnose of het loslaten van trauma. Ook dit laatste kan een rouwreactie veroorzaken. Wanneer mensen jarenlang gebukt zijn gegaan onder één of meerdere traumatische ervaringen, kan dit hun rol en/of identiteit beïnvloeden. Wanneer ze het trauma gaan verwerken en loslaten, kan dit, naast heling, soms ook als een verlies worden ervaren.
Wat is rouwen?
Er is veel literatuur te vinden over rouw en rouwprocessen. Elisabeth Kübler-Ross ontwikkelde de vijf fasen van rouw. Later breidden anderen dit uit naar zeven fasen van rouw, waaronder: ongeloof, ontkenning, woede, onderhandelen, schuldgevoel, depressie en uiteindelijk acceptatie. Ieder doorloopt deze fasen op zijn of haar eigen manier, tempo en volgorde. [4] [1]
Volgens William Worden bestaat rouwen uit het volbrengen van vier rouwtaken. Deze rouwtaken geven het gevoel dat we controle hebben over het rouwproces, in plaats van dat we de bovenstande fasen ‘lijdzaam’ moeten ondergaan. De eerste stap is erkennen dat het verlies echt is. Daarna volgt het ervaren en toelaten van het verdriet en de pijn die bij het verlies horen. Vervolgens moet iemand leren omgaan met het leven zoals het nu is. Tot slot gaat het erom het verlies een plek te geven, terwijl je langzaam het gewone leven weer oppakt. [5]
Erkenning van het verlies
In het begin kan de situatie onwerkelijk aanvoelen. Verstandelijk weet je wat er aan de hand is, maar gevoelsmatig dringt het nog niet tot je door. Het verdriet kan soms zo overweldigend zijn en zo’n grote impact hebben, dat het erg lastig is om de werkelijkheid onder ogen te komen. Ontkenning en/of vermijding van de realiteit komen vaak voor. Echter, vechten tegen de realiteit, verliezen we altijd. Het is daarom belangrijk om het verlies en de werkelijkheid te aanvaarden, hoe moeilijk en onmogelijk dat ook lijkt. Het kan helpen om actief bezig te zijn met het verlies, door herinneringen te verzamelen, een altaar te maken, er met je omgeving over te praten en steun te zoeken bij derden. [3] [2]
Het toelaten van de pijn
Verlies brengt vaak pijn met zich mee, die niet zomaar verdwijnt. Niet iedereen kent of begrijpt deze pijn. Dit kan een geïsoleerd gevoel geven. Deze pijn kan allerlei vormen aannemen, zoals: gemis, verdriet, angst, schuldgevoelens en boosheid. Het kan zelfs lichamelijke symptomen veroorzaken, zoals hoofdpijn, futloosheid, misselijkheid, darmklachten, concentratie- en geheugenproblemen, veranderede eetlust en slaapproblemen.
Soms proberen we de pijn te verdoven door bepaalde gedragingen (copingsstrategieën), zoals overeten, roken, gamen, drugs gebruiken of alcohol drinken. Dit biedt slechts tijdelijke verlichting, op de lange termijn werkt dit averechts. Het is belangrijk om de pijn echt te voelen, zodoende deze te kunnen verwerken. Een oefening die hierbij kan helpen is het volledig ondergaan van je emoties, zonder ze weg te stoppen en je bewust te blijven van wat je voelt.
Oefening:
- Stap volledig in de situatie die eng of pijnlijk is.
- Laat alle gevoelens toe, onderga ze.
- Voel dat je aan bepaalde emoties of gevoelens wilt ontsnappen, maar blijf (in gedachten of letterlijk) in de situatie. Je voelt het verzet, de weerstand in je lijf.
- Adem rustig en diep door.
- Blijf bewust en volledig aanwezig in de situatie of het gevoel dat je als onprettig of pijnlijk ervaart.
- Adem opnieuw rustig en diep door.
- Blijf dit herhalen.
Je zult merken dat het (uiteindelijk) steeds minder eng en pijnlijk wordt om dingen te voelen. [2]
Omgaan met het leven zoals het nu is
Een verlies verandert niet alleen je dagelijks leven en routine, maar soms ook wie je bent. Misschien ben je plotseling weduwnaar, wees, single, werkloos, ziek of iemand met een beperking. Het kan verwarrend zijn en je kunt je verloren voelen. Het kost tijd om te wennen aan de veranderingen en je weg te vinden in de nieuwe situatie. Wees geduldig met jezelf en volg je eigen tempo en gevoel. Vraag hulp en steun aan je omgeving als je dit nodig hebt. [3]
Het verlies een plek geven
Accepteren dat het verlies deel uitmaakt van de realiteit, betekent niet dat je het goedkeurt of het gemakkelijk vindt. Ondanks dat we het verlies niet kunnen veranderen, mag je de situatie nog steeds moeilijk vinden. En ondanks dat een dierbare er niet meer is, kan de emotionele band nog steeds blijven bestaan.
Het is mogelijk dat je de pijn elke dag voelt, of dat het je plotseling weer overvalt. Dat is normaal en betekent niet dat je niet verdergaat. Het rouwproces is geen rechte lijn, maar een kronkelig pad met ups en downs. Het is belangrijk om ook weer naar de toekomst te kijken en langzaam momenten van plezier te zoeken. Het is oké om weer te genieten van het leven, zelfs terwijl je het verlies blijft dragen. [3]
Deze rouwtaken hebben mij enorm geholpen. Met cliënten werk ik vaak samen aan deze taken. EMDR is hierbij een fijne techniek. Als je merkt dat één van de bovengenoemde taken te lastig is of dat je er zelf niet uitkomt, aarzel dan niet om psychologische hulp in te schakelen.
Bronnen:
[1] M Moors – Journal of Social Intervention: Theory and Practice, 2015 – journalsi.org
[2] Postma, A. (2011). De helende kracht van acceptatie. A.W. Bruna Uitgevers B.V.
[3] Rouwbehandeling. (z.d.). Rouwproces: 7 rouwfases & rouwtaken.
Rouwbehandeling.nl. https://rouwbehandeling.nl/nieuws/rouwproces-7-rouwfases-
rouwtaken/
[4] Kübler-Ross, E., & Kessler, D. (2010). Over Rouw. De zin van de vijf stadia van rouwverwerking [About grief. The sense of the five stages of grief]. Amsterdam: Ambo|Anthos Uitgevers.
[5] Worden, W. J. (1992). Verdriet en rouw – Gids voor hulpverleners en therapeuten [Sadness and grief – Handbook for social workers en therapists]. Amsterdam: Swets en Zeitlinger.
Dit artikel is geschreven door Kelly Veit – Online Psycholoog NIP