Herken jij je in het volgende: moe na een lange en drukke dag, je voelt de emoties van anderen haarfijn aan en je hebt het gevoel dat alles gewoon te veel is. Grote kans dat je ooit hebt gedacht: ben ik hoogsensitief? Ongeveer 15 tot 20% (1 op de 5) van de mensen wordt als hoogsensitief beschouwd.
We horen de term hoogsensitiviteit persoon steeds vaker om ons heen. Maar elke keer komt er ook gelijk de vraag naar boven: is HSP een feit of is het een label waar we massaal in zijn gaan geloven? Daar gaan we in deze blog induiken. Is HSP (hoogsensitiviteit) wetenschappelijk bewezen of niet?
Wat is HSP precies?
HSP is de afkorting voor ‘hoogsensitief persoon’. Het betekent dat iemand gevoeliger is voor prikkels dan gemiddeld. Dat kan in de vorm van geluid, licht, emoties van anderen of drukke omgevingen zijn. De wetenschappelijke term voor HSP is Sensory Processing Sensitivity (SPS). Het is goed om te weten dat HSP een persoonlijkheidskenmerk is en geen psychische aandoening [1].
Over het algemeen verwerken HSP’ers informatie dieper dan anderen [2]. Ze denken langer na, voelen intenser en merken kleine details op die andere mensen vaak missen. Dat kan een kracht vormen, maar tegelijk kan het ook ontzettend vermoeiend zijn en uitdagingen met zich meebrengen.
Belangrijk om te weten: HSP betekent niet dat je “te gevoelig” bent. Het betekent dat jouw hersenen prikkels anders en vaak intensiever verwerken. Sommige HSP’ers zien er juist voordelen in. Denk aan empathie, oog voor detail en creativiteit.
Is HSP wetenschappelijk bewezen?
Gevoeligheid is een onderdeel van ons leven, maar de manier waarop en de mate waarin iemand de wereld en mensen om zich heen ervaart, verschilt.
Sensory Processing Sensitivity (SPS) zien we veel terug in de wetenschappelijke literatuur. Er zijn onderzoeken die kijken naar de meetbare verschillen in gevoeligheid, de structuur en functioneren van de hersenen. Deze verschillen komen van een combinatie tussen genen en de omgeving waarin iemand zich bevindt [3]. Maar echt een goed begrip van HSP is er nog niet in de wetenschap. Daar is meer onderzoek voor nodig.
HSP vs. andere psychologische concepten
HSP wordt vaak met andere persoonlijkheidskenmerken op een hoop gegooid. Er zijn ook best wat overeenkomsten, maar ze zijn niet hetzelfde. Neem bijvoorbeeld HSP en introversie. Introverte personen krijgen energie van alleen zijn en zijn sneller leeg als ze zich in veel sociale situaties bevinden. Bij HSP gaat het niet om alleen zijn of sociaal zijn. Het gaat juist om hoe prikkels verwerkt worden.
Dan is er ook neuroticisme en HSP. Bij neuroticisme worden vooral negatieve emoties (zoals angst of stress) intens ervaren. HSP’ers ervaren alle emoties vaak intenser, dus niet alleen negatieve emoties. Tot slot wordt HSP ook regelmatig met angststoornissen in de war gehaald. Het onderscheid tussen deze twee zit ‘m in dat angst om onveiligheid of dreiging draait en HSP om prikkels verwerken en gevoeligheid [1].
Veelgemaakte misverstanden over HSP
Er zijn best wat aannames rondom HSP. Sommige kloppen deels, andere slaan de plank volledig mis.
“HSP is een stoornis”
Deze aanname klopt niet, want HSP is geen stoornis en geen diagnose. Het wordt gezien als een persoonlijkheidskenmerk, eigenlijk net zoals extraversie of perfectionisme. HSP’ers kunnen pas problemen ervaren als ze voortdurend over eigen grenzen gaan en overprikkeld raken.
“Alle introverten zijn HSP”
Ook dit is niet waar, je kunt introvert zijn, maar niet HSP’er zijn (en andersom).
“HSP betekent zwak zijn”
Dit is misschien wel de grootste misvatting over HSP’ers. HSP’ers zijn niet zwak. Ze denken dieper na en voelen sterker aan wat er speelt. Dat zijn geen zwaktes, misschien zijn het juist wel krachtige eigenschappen.
“HSP is niet wetenschappelijk onderbouwd”
Dit is een lastige, want het is deels waar en deels niet. HSP is geen officiële diagnose (bijvoorbeeld in de DSM-5), want het is een persoonlijkheidskenmerk. Het onderliggende concept, Sensory Processing Sensitivity, is wél onderzocht in de wetenschap. We kunnen dus stellen dat er een wetenschappelijke basis is, alleen wordt het label “HSP” soms breder gebruikt dan waar bewijs voor is.
Herken je jezelf hierin?
Ben je hoogsensitief en zou je het fijn vinden om hier beter mee om te leren gaan? Dat kan! Een psycholoog van De Online Psycholoog kan ondersteuning bieden bij dit proces. Jullie kunnen dan samen, in een vertrouwde online setting, de uitdagingen bespreken. Neem contact op voor HSP therapie of plan een gratis kennismaking in.
Veelgestelde vragen over HSP
Is HSP een stoornis of aandoening?
Nee, HSP is geen stoornis of aandoening. Het is een persoonlijkheidskenmerk.
Hoe weet je of je hoogsensitief bent?
Er bestaat geen officiële diagnose, een psycholoog kan dus niet bij je vaststellen of je HSP bent. Veel mensen herkennen zich in kenmerken zoals snel overprikkeld zijn, diep nadenken en sterk invoelen.
Kun je minder HSP worden?
Nee, het is een aangeboren eigenschap. Je kunt wel leren om beter met prikkels om te gaan en grenzen te stellen.
Is HSP erfelijk?
Er zijn aanwijzingen dat hoogsensitiviteit deels erfelijk is, omdat het genetisch kan zijn. Maar bij HSP spelen ook omgevingsfactoren een rol.
Wat is het verschil tussen HSP en overprikkeling?
Overprikkeling is een tijdelijke toestand. HSP is een blijvende eigenschap die ervoor zorgt dat je sneller overprikkeld raakt.
Bronnen:
[1] https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0092656619300583
[2] https://www.psychologie.nl/thema/hoogsensitief/
[3] https://www.cell.com/trends/cognitive-sciences/abstract/S1364-6613(25)00282-7