Dit artikel is geschreven door Stella van Schaik – Aanmeldcoördinator & Online Psycholoog
Het kopen van spullen wordt in deze tijd steeds makkelijker gemaakt: je kunt iets vandaag bestellen, en je hebt het morgen al in huis. Daarnaast zijn er veel meer opties beschikbaar via het internet dan in de winkels, wat ook voor veel meer mogelijkheden zorgt. Sommige mensen vinden het moeilijk om de instroom van spullen te beperken, en spullen weg te doen als ze niet meer nodig zijn. In extreme gevallen noemen we dit “hoarding” oftewel: een “verzamelstoornis”.
Wat is hoarding?
Het hebben van veel spullen is natuurlijk helemaal niet erg. Echter gaat het bij een verzamelstoornis veel verder dan dat: op het moment dat je het moeilijk vindt om dingen weg te doen, en het daardoor op blijft stapelen in je huis. Er is dan sprake van psychisch lijden omtrent het hebben van veel bezittingen, wat we “hoarding” of een “verzamelstoornis” noemen.
In dit geval hebben de spullen een bepaalde waarde, waardoor het moeilijk is om afstand te nemen. En dit kan zorgen voor écht te veel spullen: dat je hele huis he-le-maal vol staat, en je bijvoorbeeld van bepaalde delen van het huis niet meer gebruik kunt maken. Of dat het niet meer lukt om dingen schoon te maken, waardoor er steeds meer vuil en viezigheid opstapelt.
Het huis raakt dan in verval, omdat het niet goed kan worden bijgehouden, wat schadelijk kan zijn voor de woning en daarmee kan leiden tot uitzetting, of uiteindelijk zelfs instortingsgevaar. Ook is het hebben van veel spullen brandgevaarlijk, en is het vaak lastig voor de persoon die in het huis woont om op een veilige manier naar buiten te komen als er een noodsituatie plaatsvindt in de woning. Hierdoor kan het hebben van te veel spullen grote consequenties hebben.
Hoe ontstaat hoarding?
Bij hoarding is er sprake van een grote hoeveelheid bezittingen, die vaak in huis of in een opslag worden bewaard. Het komt veelal voort uit een combinatie van genetische aanleg, psychische factoren en omgevingsfactoren. Ongeveer 50 procent van de mensen die last hebben van een verzamelstoornis, heeft een familielid die hier ook tegenaan loopt. Daarnaast spelen je opvoeding, maar ook eventueel (traumatische) ervaringen, een rol in een verzamelstoornis. [1]
De omgeving kan hier ook een rol in spelen. Er is bijvoorbeeld een golf van mensen met verzameldwang gekomen aan de hand van de Tweede Wereldoorlog, waarin er lange tijd veel tekorten zijn geweest. De reactie daarop was om vooral veel spullen in huis te halen. Dit ging voornamelijk over eten, maar ook andere spullen die van pas konden komen. Dit gedragspatroon werd zo overgedragen van ouders op hun kinderen, die geleerd hebben om dezelfde waarde te hechten aan spullen.
De combinatie van niet weten hoe je spullen moet opruimen, en de waarde die wordt gehecht aan de spullen, zorgen voor een nieuwe generatie aan mensen met een verzamelstoornis.
Wat zijn kenmerken van hoarding?
Bij hoarding horen de volgende kenmerken:
- Moeite met spullen wegdoen;
- Sterke behoefte om spullen te bewaren;
- Impulsief/ Ongecontroleerd spullen aanschaffen;
- Een grote hoeveelheid bezittingen hebben;
- Het ervaren van (psychisch) lijden door de hoeveelheid bezittingen;
- Er is geen andere psychische of lichamelijke oorzaak.
Wat kan helpen bij hoarding?
Bij hoarding wordt vooral cognitieve gedragstherapie ingezet. Cognitieve gedragstherapie focust zich op de relatie tussen gedachten, gevoel en gedrag. Zo kan bij een verzamelstoornis de waarde van de spullen, of de angst rondom het wegdoen van spullen, een grote rol spelen. In de therapie ga je kijken naar hoe je de angst omlaag kunt halen, door de gedachten rondom de angst uit te dagen. Wat is hetgeen wat je tegenhoudt, en hoe kun je daar anders mee omgaan?
Het kan heel lastig zijn om hier zelfstandig aan te beginnen. De drempel is vaak erg hoog, omdat de spullen zich al zolang hebben opgestapeld. Het is lastig om te bepalen waar je moet starten en hoe je dit kunt doen. Het kan hierin heel fijn zijn om met een professional te kijken naar wat er speelt, en waar voor jou het heikel punt zit. Op het moment dat we, door de therapie in te zetten, de emotionele lading van de spullen kunnen halen, lukt het ook makkelijker om op te ruimen.
Voorbeeld uit de praktijk
Als voorbeeld wil ik graag vertellen over een cliënt van een aantal jaar geleden. Hij woonde in een overvol huis en had moeite om het huis schoon te maken. Dat lukte hem helaas niet. Er was ook weinig mogelijkheid voor hulp om lokaal langs te komen, aangezien het huis moeilijk begaanbaar was en ook slecht onderhouden. Zijn hele huis stond vol met spullen.
De spullen waren van zijn moeder, die een aantal jaar daarvoor was overleden. Hij had een hele goede band met zijn moeder, en al haar spullen stonden in zijn huis. Hij kon er geen afscheid van nemen. Bij hem lag het er vooral aan dat hij geen ruimte kon maken voor het rouwproces van het overlijden. Alle spullen betekenden voor hem dat zij er nog een beetje was, en daar hield hij aan vast. Alleen, de spullen hielden hem tegen, omdat hij niet meer door zijn huis heen kon lopen. Hij kon het niet loslaten.
We zijn toen met rouwtherapie gestart, om het voor hem een plekje te kunnen geven dat zijn moeder was overleden. Stapje voor stapje kon hij spullen weg doen, omdat ze niet meer waren gelinkt aan het verdriet, en werd zijn huis steeds overzichtelijker. Het eindresultaat: het overlijden emotioneel een plekje kunnen geven, en daardoor meer afstand kunnen nemen van de fysieke spullen.
Hoe zou online therapie jou kunnen helpen?
We bieden hulp aan in allerlei verschillende vormen. Dit kan zijn voor laagdrempelige ondersteuning, maar ook als dit je leven veel groter beïnvloedt. Samen kunnen we kijken naar hoe dit bij jou is gegaan: heb je de verzameldwang meegekregen vanuit je gezin, heb je iets meegemaakt waardoor dit het heeft opgestart, of heb je extreme behoefte aan controle? Voor iedereen ligt dit anders, en daarom ligt ook de “oplossing” voor iedereen anders. Bij De Online Psycholoog helpen we je graag om hier verder in te komen.
7 tips om je huis op te ruimen:
- Begin klein: verwacht niet van jezelf om in één keer een hele kamer op te ruimen. Start met kleine stapjes om dingen weg te doen, zoals één plank of één tas uitruimen.
- Zet een wekker: spreek met jezelf af dat je bijvoorbeeld 20 minuten gaat opruimen. Zo blijft het overzichtelijk en word je niet overweldigd door alles wat er moet worden gedaan.
- Sta gevoelens toe: het hoort erbij als deze stappen angst, spanning of verdriet oproepen. Dat mag er zijn. Adem rustig, neem pauze en wees aardig voor jezelf.
- Gebruik eenvoudige categorieën: zoals houden, weggeven of weggooien. Te veel categorieën zorgen voor onduidelijkheid, waardoor het moeilijker is om beslissingen te maken.
- Vier ook de kleine stappen: wees trots op de vooruitgang, en wacht niet tot het allemaal “perfect” is opgeruimd. Het is belangrijk om gemotiveerd te blijven!
- Schakel hulp in waar nodig. Je hoeft dit niet alleen te doen, je mag vragen aan mensen om je heen of ze je kunnen helpen.
- Voor professionele ondersteuning, neem contact op met één van onze specialisten voor een gratis kennismakingsgesprek.
Bronnen:
[1] https://wijzijnmind.nl/psychische-klachten/psychipedia/verzamelstoornis)
Dit artikel is geschreven door Stella van Schaik – Aanmeldcoördinator & Online Psycholoog