Dit artikel is geschreven door Judith Jansen – Online Psycholoog NIP.
Wat veel mensen niet weten over Yoga is wat het woord ‘Yoga’ eigenlijk betekent. In de laatste 20 jaar is het enorm populair geworden. Steeds meer methoden om een gezondere levensstijl te hebben zijn uit het Oosten. Bijvoorbeeld yoga, meditatie, Pranayama ademhalingstechnieken en Chi-gong. In het Westen heerst een dualistische overtuiging die voortkomt uit de theorie van Descartes, die een sterk onderscheid maakte tussen een lichaam en geest die elkaar kunnen beïnvloeden.
Wat het woord Yoga nu eigenlijk betekent?
Yoga betekent “Verenigen” (ofwel één zijn). Waar het om gaat is het verbinden van lichaam en geest. Bij deze verbinding voelen we ons een geheel en daarmee meer verbonden met de wereld om ons heen, God of het universum. In het oosten heerst dus ook niet de overtuiging dat er een onderscheid tussen lichaam en geest is, we zijn een geheel. Yoga is dus niet enkel populair omdat de poses er misschien heel spectaculair uit kunnen zien.
Veel mensen hebben baat bij het voelen van de verbinding van zichzelf als geheel. Je hoeft dus ook niet lenig te zijn of op je hoofd te kunnen staan om deze verbinding te ervaren, het oefenen van de beweging of houding helpt ons al om die verbinding meer te ervaren. Ademhalingsoefeningen, meditatie, dansen en rekken kunnen allemaal vormen zijn om ons in verbinding te voelen.
Gezondheid voor lichaam en geest
Er zijn steeds meer onderzoeken die ook aantonen dat tijd doorbrengen in de natuur ons ook kan helpen om ons verbonden te voelen en symptomen van angst en depressie kunnen verlagen. Hier in het Westen is het de norm om binnen de gezondheidszorg kwalen en symptomen te behandelen. Echter ontstaat langzaam meer het bewustzijn dat we preventief aan onze gezondheid moeten werken. Genoeg bewegen, gezond en gevarieerd eten, voldoende slaap, tijd voor ontspanning en zich onderdeel voelen van de maatschappij of community dragen allemaal bij aan mentale gezondheid en dus ook aan ervaren kwaliteit van leven.
Lang werd de functie van fysieke beweging meer gezien in het kader van fysieke gezondheid, maar tegenwoordig weten we dat het ook een grote invloed heeft op onze psychische gezondheid. Zo wordt bijvoorbeeld bij de behandeling van depressie en burn- out klachten, wandelen in de ochtend aangeraden. Een bekende Amerikaanse Psychiater, Phil Stutz, heeft in zijn werkwijze 3 verschillende pilaren die van belang zijn in het verkrijgen of behouden van mentaal welbevinden; de relatie met je lichaam, de relatie met jezelf en de relatie met anderen. In de relatie met je lichaam is het van belang met een zeker bewustzijn voor je lichaam te zorgen zodat je in een goede conditie blijft, je herstelt en genoeg energie hebt.
Preventief werken aan je mentale gezondheid
Niet alleen weten we nu dat we preventief aan onze mentale gesteldheid kunnen werken door middel van ons lichaam, het kan ons ook een hoop informatie geven over wat er in ons omgaat. Deze informatie kunnen we gebruiken om de problematiek beter te begrijpen. Ook kunnen lichaamsgerichte oefeningen ons helpen om mentale verbetering te bewerkstelligen.
Met mijn cliënten hanteer ik een holistische werkwijze, waarbij de problemen altijd in een bredere context worden bekeken. Holistisch werken binnen de psychologie wil zeggen dat naast de psychische gesteldheid, ook de fysieke gesteldheid, zingeving in het leven en/of spiritualiteit wordt meegenomen in het analyseren van de problematiek en de behandeling daarvan. Onze lichaamsreactie is sterk verbonden met onze emoties.
Lichamelijke reacties op mentale klachten
Het lichaam kan ons veel vertellen met verschillende signalen, denk aan spanning, blokkades, verhoogde hartslag, versnelde ademhaling of bijvoorbeeld een knoop in je maag voelen. In mijn werk met cliënten is het van belang hen weer terug in contact te brengen met hun lijf en emoties. Als cliënt leer je om je lichaam te kunnen gebruiken als instrument om emoties te ervaren en/of te reguleren.
Denk bijvoorbeeld op dit moment maar eens aan iets dat je heel spannend of eng vindt. Wat merk je nu op aan je lichaamsreactie? Mogelijk dat je je billen aanspant, je kaken klemt of misschien je adem vasthoudt. Soms zijn deze reacties natuurlijk en functioneel, maar soms komen deze reacties op momenten dat ze eigenlijk niet nodig zijn of zelf hinderend kunnen zijn voor je dagelijks functioneren.
Lichamelijke reacties kunnen zelf langdurig worden en zo chronische lichamelijke klachten veroorzaken. Het werk van onder anderen Gabor Maté en Bessel van der Kolk heeft steeds meer aanhang gekregen. Zij beschrijven in hun boeken (‘When the body says no’ & ‘The body keeps the score’) de belangrijke relatie tussen het ontwikkelen van (chronische) lichamelijke klachten en trauma. Bij het woord trauma denken we al snel aan hele ernstige gebeurtenissen.
Het is echter niet de gebeurtenis zelf die het traumatisch maakt, maar de manier waarop ons lijf, brein en emoties reageren op deze gebeurtenis. Hoe deze gebeurtenis wordt verwerkt en opgeslagen in ons maakt of deze gebeurtenis nog ‘actief’ blijft in de toekomst. Bij een associatie met die gebeurtenis kan ons lijf opnieuw verschillende reacties geven die voortkomen uit het feit dat eerdere trauma onvoldoende verwerkt zijn. Nu we deze reacties beter begrijpen, zijn er lichaamsgerichte technieken die kunnen helpen bij traumaverwerking en emotieregulatie.
Een voorbeeld uit de praktijk:
Een cliënte kwam bij mij met angst om naar college te gaan en werd hierdoor zo belemmerd dat zij soms niet in staat was te gaan. Zij ervaarde hartkloppingen, hyperventilatie en spanning in de armen. Zij was gewend dit vooral met denken (cognitief) proberen op te lossen, maar dit lukte haar in veel gevallen niet. Middels ademhalingstechnieken, aanrakingstechnieken die ze zelf kon toepassen en tril/shake oefeningen kon zij haar lichaamsreactie reguleren en zo ook de angst. Wanneer het lijf gereguleerd is nemen de negatieve gedachten vaak ook meteen af en kun je daarna beter cognitief een interventie toepassen. Zo was zij uiteindelijk in staat de reacties zelf te doorbreken zonder dat ze haar studie hoefde te onderbreken.
Een cliënt ervaart door zelf handvatten te gebruiken ook meteen het gevoel van zelfredzaamheid en zelfverzekerdheid. Om een klein beetje te kunnen ervaren wat een lichaamsgerichte oefening doet neem ik je mee in de volgende oefening; Observeer eens hoe je je voelt, nu op dit moment. Welke lichamelijke sensaties neem je waar? Welke emotie voel je? Sta nu eens op en begin je voeten uit te schudden, dan je benen, je handen, armen en uiteindelijk je hele lichaam. Doe dit minimaal 1 minuut. Observeer nu eens opnieuw. Hoe voel je je nu? Welke lichamelijke sensaties neem je nu waar en welke emotie voel je? Wat is er veranderd?
Werken aan je lichamelijke en mentale gezondheid middels online therapie
Nu is misschien de vraag bij je opgekomen hoe een lichaamsgerichte aanpak bij een behandeling online praktisch kan plaatsvinden. Gelukkig zijn er genoeg manieren om samen de technieken te oefenen in een sessie of waarbij je (na uitleg door de therapeut) door middel van een instructievideo zelf aan de slag kunt met een oefening. Goede communicatie en evaluaties van de toegepaste oefeningen helpen om zo samen voor jou de meest geschikte technieken uit te zoeken.
Heb je het idee dat een lichaamsgerichte aanpak voor jou ook een geschikte manier kan zijn van therapie? Neem gerust contact op met De Online Psycholoog en vraag naar de therapeuten die hierin zijn gespecialiseerd om je verder te begeleiden.
Dit artikel is geschreven door Judith Jansen – Online Psycholoog NIP.