Als je alleen al aan vliegen denkt, breekt het zweet je uit. Het gevoel dat je opgesloten zit en niet weg kunt wanneer je wilt benauwd je enorm. Dit zijn signalen van vliegangst. Vliegangst, de officiële term hiervoor is aviofobie, komt vaker voor dan je denkt. Sommige Nederlanders durven zo lang dat ze leven geen stap in het vliegtuig te zetten. Maar het goede nieuws is: je kunt vliegangst overwinnen.
Wat is vliegangst?
Mensen met vliegangst zijn bang om te vliegen. Maar het gaat niet alleen om het vliegen zelf, het gaat om het hele proces. Dus vanaf het moment dat ze het vliegveld betreden tot het voet zetten op buitenlandse bodem, kunnen mensen een intense angst ervaren.
Deze intense angst wordt ook wel aviofobie genoemd. Het is een specifieke fobie die vaak gepaard gaat met paniekaanvallen. Mensen zijn bang voor turbulentie, neerstorten of hebben geen vertrouwen in de veiligheid van het vliegtuig. Vaak gaat het ook om controleverlies. Je kunt tijdens de reis namelijk niet zomaar uitstappen.
Vliegangst kan verschillende vormen en intensiteiten aannemen. De een vermijdt vliegen helemaal, terwijl de ander toch wel met het vliegtuig op vakantie gaat, maar er allesbehalve comfortabel bij zit.
Hoe ontstaat het?
Hoewel vliegangst veel voorkomt, zijn er nog maar weinig wetenschappelijke onderzoeken naar gedaan. Toch weten we al wel het een en ander over het ontstaan van aviofobie. Zo heeft recent onderzoek uit 2024 uitgewezen dat vliegangst kan ontstaan door stressvolle gebeurtenissen in het verleden. [1] Denk hierbij bijvoorbeeld aan een hevige turbulentie die je hebt meegemaakt of een nare ervaring tijdens het vliegen. Misschien ben je een keer plotseling ziek geworden tijdens een vlucht.
Bovendien hoef je niet altijd zelf iets te hebben meegemaakt om een angst te ontwikkelen. Het kan ook komen doordat iemand in je omgeving overleden is door een vliegtuigongeluk of misschien ben je bang geworden door het nieuws.
Daarnaast kan aviofobie samengaan met andere angsten, zoals claustrofobie, hoogtevrees of een paniekstoornis. Zo bestaat er bijvoorbeeld ook claustrofobische vliegangst waarbij iemand bang is om in de kleine afgesloten ruimte van het vliegtuig te zitten.
Symptomen van vliegangst
Zoals we net al kort benoemden komt vliegangst voor in verschillende vormen en intensiteiten. De een ervaart slechts wat ongemak bij het betreden van een vliegtuig, terwijl het bij de ander een intense doodsangst kan opwekken.
Dit zijn veelvoorkomende symptomen van vliegangst:
- Je wordt duizelig
- Zweten
- Hogere hartslag en een drukkend gevoel op de borst
- Droge mond
- Maag- en darmklachten
- Benauwd gevoel
- Je wilt vluchten, maar het kan niet
- Emotioneel worden
- Paniekaanvallen
De impact van aviofobie
Vliegangst kan een grote impact hebben op iemands leven. Wanneer de angst zo intens is, worden vliegreizen vaak helemaal vermeden. Dit lijkt misschien niet zo erg, maar het kan toekomstplannen of dromen wel in de weg zitten. Zo gaan mensen niet meer op vakantie, kunnen ze familie in het buitenland niet bezoeken of laten ze carrièremogelijkheden schieten.
En mensen die wel vliegen krijgen weken van tevoren al te maken met angstgevoelens. Slapeloze nachten, piekergedachten en slaapproblemen komen dan ook vaak voor. Ook het gevoel van falen of schaamte speelt een grote rol. Zeker als mensen in hun omgeving zeggen dat de angst overdreven of aanstellerij is.
Omgaan met vliegangst tips
Vliegen met vliegangst is allesbehalve fijn. Toch kan het erg vervelend zijn als je je plannen moet laten schieten omdat je niet durft te vliegen. Het goede nieuws is dat aviofobie te overwinnen is. Ook jij kunt extreme vliegangst te boven komen, alleen of met hulp.
Ga je binnenkort op vakantie met het vliegtuig? Dan kunnen deze tips je helpen.
- Bereid je voor: het kan nooit kwaad om je van tevoren in te lezen. Informatie over de veiligheid van het toestel, turbulentie en vluchtroutes kan helpen om je gedachten te relativeren.
- Ontspanningsoefeningen: ga van tevoren op zoek naar goede ontspanningsoefeningen die je kunt doen wanneer je angst ervaart. Er zijn veel goede apps die je hierbij kunnen helpen.
- Afleiding: soms werkt afleiding het allerbest. Ga een serie kijken, praat met je medereiziger of neem een puzzelboekje mee.
- Licht je medereizigers in: het helpt om je medereiziger in te lichten over je vliegangst. Zo kan hij/zij je geruststellen mocht dit nodig zijn. En nee, je hoeft je er echt niet voor te schamen.
- Vermijd alcohol en koffie: misschien lijken deze dranken op zo’n moment een goed idee, maar dit kan je angst verergeren. Cafeïne maakt je lichaam namelijk onrustig.
Behandeling vliegangst
Durf je het vliegtuig echt niet in te stappen? Of ervaar je iedere keer weer paniekaanvallen als je in de lucht bent? Als je vliegangst je in de weg blijft zitten, kan een professionele behandeling helpen.
De onderstaande therapieën worden vaak ingezet bij de behandeling van vliegangst:
Is jouw extreme angst ontstaan door een traumatische gebeurtenis? Bijvoorbeeld door een eerdere vlucht met veel turbulentie? EMDR helpt bij het verwerken van deze gebeurtenis, waardoor je angst uiteindelijk vermindert.
Tijdens CGT ga je aan de slag met het veranderen van je niet-helpende gedachten naar meer realistische gedachten. Dus denk je bijvoorbeeld ‘Het vliegtuig gaat neerstorten.’ Dan helpt CGT bij het vervangen van deze gedachten door bijvoorbeeld: ‘Het vliegtuig kan niet neerstorten, want de veiligheid is uitgebreid getest.’
- Exposure therapie
Tijdens exposure therapie word je beetje bij beetje blootgesteld aan datgene waar je bang voor bent. Nee, je hoeft niet direct op het vliegtuig te stappen, maar je wordt allereerst geconfronteerd met foto’s van vliegtuigen en geluiden. Door herhaaldelijk in aanraking te komen met waar je bang voor bent, verliest het zijn lading.
Soms wordt er ook gekozen voor een combinatie van verschillende therapieën, bijvoorbeeld wanneer de angst een diepere oorzaak heeft (zoals een traumatische gebeurtenis).
Hulp bij vliegangst?
Wil je hulp bij het overwinnen van je vliegangst? Is jouw angst ontstaan door een traumatische gebeurtenis en heb je dit eigenlijk nooit goed verwerkt? Onze psychologen hebben ervaring met het behandelen van aviofobie en helpen je er beter mee om te leren gaan.
Of je nu al een vliegreis op de planning hebt staan of gewoon de eerste stap wilt zetten naar een angstvrij leven, wij helpen je graag. Plan hieronder een gratis kennismaking waar je al je vragen kunt stellen.
Veelgestelde vragen over vliegangst:
Hoe weet je of je vliegangst hebt?
Aviofobie kan zich uiten op verschillende manieren. Je kunt het meestal herkennen aan een gespannen, angstig of paniekerig gevoel wanneer je in het vliegtuig zit óf aan vliegen denkt. Er komen vaak fysieke symptomen bij kijken, zoals zweten, duizeligheid en hartkloppingen.
Wat moet ik doen als ik een paniekaanval in het vliegtuig krijg?
Een paniekaanval in het vliegtuig kan heel eng zijn. Het is goed om te onthouden dat het niet gevaarlijk is. Er gebeurt niets en je gaat niet dood, al kan het op dat moment wel zo voelen. Verzet jezelf niet tegen de angst, maar probeer het te herkennen. ‘Dit is een paniekaanval, mijn lichaam reageert heftig, maar ik ben veilig.’
Doe ademhalingsoefeningen en probeer je ademhaling rustig te krijgen. En weet dat je altijd iemand van het personeel mag aanspreken wanneer je een paniekaanval of een angstig gevoel hebt. Zij zijn hiervoor getraind en kunnen je helpen.
Waar komt mijn vliegangst vandaan?
De angst ontstaat vaak door een gebeurtenis in het verleden, zoals hevige turbulentie of problemen tijdens een vlucht. Ook kan het komen doordat er iemand in je omgeving is overleden door een vliegtuigongeluk of dat je bang bent geworden door het nieuws.
Bronnen:
[1] Laker MK, Bob P, Riethof N, Raboch J. Fear of Flying, Stress and Epileptic-Like Symptoms. Neuropsychiatr Dis Treat. 2024 Apr 2;20:777-782. doi: 10.2147/NDT.S449342. PMID: 38586310; PMCID: PMC10998501.